Herontdekking van de Platte schijfhoren in België
Een onverwachte vondst
Op 19 mei 2025 gingen we met enkele vrienden wandelen in het natuurgebied Vorsdonkbos-Turfputten (Aarschot, Vlaams-Brabant). Tijdens de wandeling stopten we langs de oever van een beek. Kort zocht ik naar lege slakkenhuisjes om aan mijn vrienden te tonen.
Tussen de plantenresten vond ik een twee kleine, platte schijfvormige schelpjes. Op het eerste gezicht leken ze op gewone schijfhorens (Anisus sp.), maar iets klopte niet helemaal. Ik twijfelde en besloot de schelpen toch mee te nemen om ze later beter te bekijken.
Thuis bleek dat het ging om de Platte schijfhoren (Anisus vorticulus). Een soort die als zeer zeldzaam (of afwezig) geldt in België.
Platte schijfhoren (Anisus vorticulus) uit Vorsdonkbos-Turfputten.
Herkenning
De Platte schijfhoren behoort tot de familie Planorbidae. Het huisje is zeer plat en schijfvormig, meestal slechts ongeveer 5 tot 6 mm breed en minder dan 1 mm hoog.
De soort kan verward worden met de veel algemenere Draaikolk-schijfhoren (Anisus vortex), maar er zijn enkele duidelijke verschillen. De Draaikolk-schijfhoren heeft meer windingen wordt groter dan de Platte schijfhoren. De Platte schijfhoren heeft in het midden van de windingen een stompe kiel, terwijl die bij de Draakolk-schijfhoren over het algemeen opvallender is (scherper) en vaak ook aan de zijkant van de schelp ligt (niet centraal). De schelp van de Platte schijfhoren heeft ten slotte fijne lijntjes die het een zijdeachtige glans geven (cf. Kleine blinkslak Aegopinella pura).
De Platte schijfhoren komt voor in rijk begroeid, helder water terwijl de Draaikolk-schijhoren veel beter bestand is tegen vervuild water.
Zeldzaam en beschermd
De Platte schijfhoren is een soort met een voornamelijk Midden- en Oost-Europese verspreiding. In België werd ze historisch slechts zeer zelden vastgesteld. In Nederland komt ze algemener voor.
In een studie van Sablon & Van Goethem (1989) werd bijvoorbeeld slechts één Belgische vindplaats vermeld, gebaseerd op een exemplaar uit Zolder (1986).
De soort heeft een bijzondere beschermingsstatus. Ze staat vermeld op bijlage II en IV van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG).
Dat betekent dat ze strikt beschermd is:
- Bijlage II: soorten waarvoor speciale beschermingszones moeten worden aangeduid binnen het Natura 2000-netwerk
- Bijlage IV: soorten die in heel Europa strikt beschermd zijn, ook buiten beschermde gebieden
In het meest recente INBO-rapport over de mollusken van de Habitatrichtlijn wordt de soort van 4 locaties vermeld, maar er zijn geen goede, recente vindplaatsen van de soort in Vlaanderen.
We volgen deze ontdekking verder op in een apart project, zie projecten/platte-schijfhoren